Σεξουαλικότητα VS Ενσυναίσθηση

29547150_10215936516944239_307332181_n  Τι είναι η ενσυναίσθηση; Η ενσυναίσθηση είναι  μια πολυσύνθετη διαδικασία και είναι ο δείκτης της συναισθηματικής νοημοσύνης που χαρακτηρίζει το άτομο, όπως  έχω αναφέρει  σε προηγούμενο άρθρο μου. Αφορά την προσπάθεια ενός ατόμου να κατανοήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό την εμπειρία ενός άλλου, είτε πρόκειται για συμπεριφορά, είτε για συναίσθημα, είτε για διανοητική κατάσταση, είτε για πλαίσιο αναφοράς. «Αισθάνομαι μαζί σου» σημαίνει ότι δεν περιορίζομαι σε μία απλή κατανόηση του προβλήματος σου, αλλά ότι αφήνω τη χαρά ή τη λύπη σου να γίνει δική μου και φυσικά να πάρω την πρωτοβουλία να κάνω κάτι γι αυτό.

Η ενσυναίσθηση (empathy) μας καλεί σε μια μικρή προσπάθεια, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στη θέση του άλλου χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητα της δικής μας ύπαρξης. Η ενσυναίσθηση μας παρακινεί να κάνουμε ένα μικρό βήμα, με τεράστια όμως επίδραση στις διαπροσωπικές επαφές μας.

Η ενσυναίσθηση λοιπόν είναι βασική δεξιότητα για την επιτυχία μιας σχέσης, και ιδιαίτερα της ερωτικής. Σε ποιες περιπτώσεις όμως η ενσυναίσθηση παρεμποδίζεται ή είναι ανύπαρκτη; Παίζει κάποιο ρόλο σε αυτό η έκφραση της σεξουαλικότητας; Αν ναι, ποιος είναι αυτός;    Γιατί η ενσυναίσθηση δε μπορεί να λειτουργήσει αυτοδύναμα στην ερωτική σχέση και επηρεάζεται από άλλες συνιστώσες της προσωπικότητας του ατόμου; Ας διερευνήσουμε μία από τις πιο βασικές συνιστώσες, αυτή της σεξουλικότητας.

Τι είναι η σεξουαλικότητα; Η σεξουαλικότητα είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μας και άρρηκτα δεμένη με τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας. Η σεξουαλική επαφή δεν ορίζει μόνο το ρόλο του άνδρα και το ρόλο της γυναίκας αλλά επηρεάζει, διαμορφώνει και εξελίσσει την ποιότητα της συναισθηματικής επικοινωνίας του ζευγαριού. Ο άνδρας και η γυναίκα επενδύουν συναισθηματικά μέσα από τη σεξουαλική εμπλοκή, προσφέροντας με κάθε σεξουαλική επαφή «κάποια εκατοστά εγγύτητας στη μεταξύ τους απόσταση». Παράλληλα, η επιθυμία για μελλοντική σεξουαλική συνεύρεση, ανατροφοδοτείται θετικά μέσα από την ηδονή που λαμβάνουν, ενισχύοντας το οικοδόμημα της σχέσης τους,

Το σεξ ουσιαστικά σηματοδοτεί την ποιότητα των δύο συντρόφων, για τον άνδρα χαρακτηρίζεται ως μία λειτουργία βιολογική με ψυχική συμμετοχή, για τη γυναίκα, όμως είναι μια λειτουργία ψυχική με βιολογική έκφραση. Αυτό δεν είναι τυχαίο γεγονός της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι μια αρχιτεκτονική εξέλιξη της σχέσης των δύο φύλων, που δηλώνει το πόσο καθοριστικά λειτουργούν οι μηχανισμοί που αλληλοσυμπληρώνονται για να προσφέρουν ένα ολοκληρωμένο αποτέλεσμα της συνάντησης δύο ανθρώπων με μοναδικό τρόπο. Πως όμως αυτή η τόσο όμορφη διαδικασία μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στην ερωτική σχέση; Τι συμβαίνει όμως όταν κάποιος αρχίζει να  βιώνει την σεξουλικότητά του με εμμονικό τρόπο;

Είναι δυνατόν να εξαρτηθεί κάποιος από το σεξ; Η εμπλοκή στη διαδικασία εξέλιξης της ερωτικής σχέσης και η παρεμπόδιση της ανάπτυξης της ενσυναίσθησης συμβαίνει όταν υπάρχει εμμονική εξάρτηση στο σεξ, σε έναν  από τους εμπλεκόμενους στην ερωτική σχέση.  Από τους σταρ του Χόλιγουντ που νοσηλεύονται σε κλινικές αποτοξίνωσης από το σεξ, μέχρι το σκάνδαλο με τον Dominique Strauss Kahn, ο σεξουαλικός εθισμός φαίνεται να απασχολεί όλο και περισσότερους ανθρώπους.dfyhjkukr-652x399

Όταν κάποιος λέει ότι δεν αντέχει χωρίς σεξ, τελικά τι ακριβώς δεν αντέχει; Αναφέρεται σε κάτι θετικό ή αρνητικό για τη ζωή του; Γιατί το «σεξ» ως έννοια είναι θετικά φορτισμένο, αλλά η «εξάρτηση», είναι κάτι που τον ταλαιπωρεί στην καθημερινότητα; Η σεξουαλική πράξη είναι η κορύφωση της ανθρώπινης απόλαυσης και συνδυάζεται με θετικές σκέψεις, ενέργεια και έμπνευση. Αντιθέτως, η έννοια της εξάρτησης, όπως τη γνωρίζουμε από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, τη νικοτίνη ή το τζόγο, συνδυάζεται με κάτι που επηρεάζει αρνητικά τη ζωή του ατόμου, αλλά και τους υπόλοιπους γύρω του. Όταν λοιπόν, αναφέρεται κάποιος στη σεξουαλική εξάρτηση, συνηθίζεται  να  παραπέμπει μόνο στη θετική πλευρά της. Δηλαδή, τη συνδυάζει με το πάθος για το «κυνήγι» του ερωτικού συντρόφου (φλερτ) και την «εξερεύνηση» του νέου σώματος (από τα προκαταρτικά μέχρι το τέλος της σεξουαλικής πράξης).

Υπερδραστήριος ή εθισμένος;  Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητή η εξάρτηση από το σεξ πρέπει να δούμε ποιες έννοιες τον προσδιορίζουν. Σεξουαλικός εθισμός, υπερσεξουαλικότητα, σεξουαλική διαστροφή είναι μερικοί από τους όρους που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας για να περιγράψουμε το ίδιο πράγμα: ανθρώπους υποταγμένους στα δεσμά του σεξ. Πότε είναι, όμως, κάποιος σεξουαλικά υπερδραστήριος και πότε θεωρείται εθισμένος; Για να χρησιμοποιηθεί ο όρος «σεξουαλικός εθισμός», δεν αρκεί η απελευθερωμένη σεξουαλική συμπεριφορά, η συχνή εναλλαγή ερωτικών συντρόφων και η έντονη σεξουαλική δραστηριότητα

Για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «εξάρτηση» στην ψυχολογία, πρέπει να συμπεριλάβουμε όλα τα χαρακτηριστικά συμπτώματα που παρατηρούνται και στις άλλες εξαρτήσεις. Και σίγουρα, δεν είναι μόνο το κυνήγι της απόλαυσης που οδηγεί σε μία τέτοια διάγνωση. Γι’ αυτό, είναι πολύ σημαντικό να διερευνήσουμε την ύπαρξη των παρακάτω στοιχείων για να βεβαιωθούμε:

Εθισμός: όταν υπάρχει συνεχής αύξηση της σεξουαλικής δραστηριότητας για να επιτυγχάνεται η απόλαυση.

Σύγχυση: Όταν το σεξ συγχέεται με πράγματα που δεν θα έπρεπε, όπως την ευτυχία, την αυτοεκτίμηση, τη μοναξιά, το φόβο ή τη θλίψη. Το άτομο μάλιστα μπορεί να νιώθει αυξημένο σεξουαλικό ενδιαφέρον όταν νιώθει στεναχώρια ή άγχος, κάτι που δεν είναι φυσιολογικό σε μια υγιή σεξουαλική συμπεριφορά

 Εξάρτηση: Ακριβώς όπως και με την εξάρτηση στα ναρκωτικά ή το αλκοόλ, έτσι και στο σεξ υπάρχει κάποια στιγμή που χρειάζεσαι κάτι πιο έντονο. Με την πάροδο του χρόνου οι πάσχοντες μπορεί να συμμετάσχουν σε ολοένα και πιο επικίνδυνες σεξουαλικές συμπεριφορές, προκειμένου να νιώσουν το ίδιο «φτιάξιμο» με αυτό της αρχής.

 Εξαναγκασμός:  η συμπεριφορά αυτή είναι κοινή σε πολλούς εθισμούς, και στο πλαίσιο αυτής το άτομο εμπλέκεται σε συμπεριφορές όχι για να νιώσει καλά, αλλά για να νιώσει λιγότερο άσχημα και να αποφύγει τα προβλήματά του. Οι εξαρτημένοι από το σεξ δεν μπορούν να πουν όχι μπροστά σε μια ευκαιρία και νιώθουν αδύναμοι όταν δεν μπορούν να κάνουν σεξ.

ΑσυνέπειαΑν η σεξουαλική συμπεριφορά κάποιου διαφέρει σημαντικά από τον καθημερινό τρόπο ζωής του και μάλιστα επιδρά αρνητικά σε αυτόν -επηρεάζει την αποδοτικότητα στη δουλειά του, τη σχέση του με την οικογένειά του, τον κάνει να αμελεί τις υποχρεώσεις και τους στόχους του κλπ.

Ιεροτελεστία: έχει ιδιαίτερη ενασχόληση με τα «σχέδια» για την επόμενη σεξουαλική αναζήτηση και την προετοιμασία της.

Αλλαγή συμπεριφοράς: αποκοπή από κοινωνικές, επαγγελματικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες λόγω της σεξουαλικής ενασχόλησης.sex-addiction-treatment

Τελικά, μπορεί κάποιος να εξαρτηθεί σεξουαλικά; Η απάντηση είναι ναι. Όταν όλα τα παραπάνω συμπτώματα παρατηρούνται για τουλάχιστον ένα χρόνο, τότε μπορούμε να μιλάμε για σεξουαλική εξάρτηση. Δηλαδή να πιστεύουμε πως πραγματικά κάποιος… «δεν αντέχει χωρίς σεξ» και δεν αποτελεί απλά μία προκλητική συμπεριφορά της προσωπικότητάς του!!! Στην περίπτωση αυτή, η σεξουαλική αναζήτηση γίνεται τόσο έντονη, που επηρεάζει την καθημερινή συμπεριφορά του ατόμου και τις επιλογές του.

Όλα αρχίζουν να θυσιάζονται στο βωμό της εξάρτησης. Αλλάζουν οι έξοδοι, οι παρέες, η επιλογή των δραστηριοτήτων. Τα πάντα γίνονται ένας κόσμος που ξεκινά από τη σεξουαλική φαντασίωση και καταλήγει στο δίχως όρους ή ηθικούς φραγμούς κυνήγι της ικανοποίησης.

Άνδρες με τη συγκεκριμένη πάθηση συνηθίζουν να περνούν πολύ χρόνο, ως και δώδεκα  ώρες καθημερινά, παρακολουθώντας πορνογραφία ή κουβεντιάζοντας περί σεξ σε chat, social media, εφαρμογές για online γνωριμίες, βιντεοκάμερα. Αρκετοί χάνουν τη δουλειά τους, εφόσον αυτές οι συνήθειες, αργά ή γρήγορα, αρχίζουν να επιδρούν και στην επαγγελματική τους ζωή. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι καθυστερούν να πάνε στο γραφείο το πρωί γιατί έχουν ξενυχτήσει μπροστά στον υπολογιστή, παρακολουθούν βίντεο πορνό κατά τη διάρκεια της δουλειάς τους ή τηλεφωνούν στους συναδέλφους τους για να τους πουν ότι είναι άρρωστοι, ενώ, στην πραγματικότητα, θέλουν να μείνουν στο σπίτι και να ασχοληθούν μόνο με το σεξ.

Οι υπερσεξουαλικοί άνδρες έχουν πιο ασυνήθιστες σεξουαλικές προτιμήσεις και απολαμβάνουν το σεξ μόνο αν αυτές ικανοποιηθούν. Αν, λοιπόν, ένας παρτενέρ τους αρνηθεί να ανταποκριθεί, θα αναζητούν διαρκώς άλλους που θα τις δεχθούν. Προτιμούν τη νέα εμπειρία που θα τους χαρίσει ένας καινούριος σύντροφος συγκριτικά με έναν μόνιμο κι έτσι, δεν θέλουν να περιοριστούν στη μονογαμία.

Λιγότερες πληροφορίες υπάρχουν διαθέσιμες όσον αφορά την υπερσεξουαλικότητα των γυναικών, εφόσον η συγκεκριμένη πάθηση πλήττει πολύ συχνότερα το ανδρικό φύλο.

Πότε η σεξουαλική εξάρτηση γίνεται επικίνδυνη; Ο κίνδυνος στη σεξουαλική εξάρτηση δημιουργείται… από την ίδια την πρακτική του σεξ. Δηλαδή, η ασταμάτητη αναζήτηση και η προετοιμασία καταλαμβάνει πολύ χρόνο και μπορεί να μεταμορφώσει ολόκληρη τη ζωή του ατόμου. Μπορεί να οδηγήσει από την επαγγελματική αποτυχία μέχρι την απόρριψη φίλων, συντρόφου και συγγενών. Παράλληλα, όσο αυξάνεται η ανάγκη καινούριας και περισσότερης σεξουαλικής δραστηριότητας, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να συνδυαστεί με νυμφομανία, σαδισμό, μαζοχισμό, ηδονοβλεψία και άλλες σεξουαλικές εμμονές. Στο σύνολό τους όλα αυτά, αυξάνουν και το ρίσκο για αφροδισία νοσήματα και HIV. Η επικινδυνότητα, λοιπόν, ξεφεύγει από την ψυχολογική της διάσταση και εγκυμονεί το ρίσκο της υγείας αλλά και της ίδιας της σωματικής ακεραιότητας του ατόμου καθώς όλο και περισσότερο αναφέρονται κακοποιήσεις από γρήγορες διαδικτυακές γνωριμίες για σεξουαλικές συνευρέσεις. 

Ακόμα κι αν ακούμε συχνά τον όρο «υπερσεξουαλικότητα» ή «εθισμός στο σεξ», ελάχιστοι γνωρίζουν ότι οι ρίζες της συγκεκριμένης πάθησης δενBlog-article.-Sex-addiction-pic σχετίζονται με την ίδια τη σεξουαλική πράξη.

Γιατί μερικοί άνθρωποι είναι σεξουαλικά εξαρτημένοι; Η επιβεβαίωση που κερδίζεται μέσα από τη σεξουαλική πράξη είναι από τους πιο σημαντικούς λόγους που οδηγούν σε εξάρτηση. Όμως, πρόκειται για μία επιβεβαίωση χωρίς ακριβές ψυχολογικό αντίκρυσμα! Ο εξαρτημένος σεξουαλικά «χρησιμοποιεί» το σεξ για να ξεφύγει από κάποιο άλλο βαθύτερο ζήτημα που θα έπρεπε να λύσει και συνήθως του διαφεύγει ή αποφεύγει να αποδεχτεί. Μία φοβία, μία αποτυχία, μία τραυματική εμπειρία, ένα συναισθηματικό κενό, η έλλειψη αυτοπεποίθησης ή αποδοχής από συγκεκριμένους ανθρώπους είναι μερικές από τις βαθύτερες αιτίες που μπορεί να κρύβονται πίσω από μία εξάρτηση. Γενικότερα, σε κάθε εξάρτηση κρύβεται μία ιδιάζουσα ισορροπία μεταξύ του τριπτύχου: της σκέψης – του σώματος και του συναισθήματος.

Κάνουν σχέσεις οι σεξουαλικά εξαρτημένοι; Προσπαθούν. Όμως στη σχέση τους δεν καταλαβαίνουν ιδιαίτερα το νόημα της συναισθηματικής έκφρασης, πολύ περισσότερο της ενσυναίσθησης. Έτσι, γρήγορα ο σύντροφός τους νιώθει «παραμελημένος», ενώ οι ίδιοι ζουν περισσότερο με τις σεξουαλικές φαντασιώσεις τους και το ψέμα που προσπαθεί να καλύψει τις κρυφές αναζητήσεις τους. Αρκετά συχνά, καταλήγουν στο χωρισμό.

Ποιες είναι όμως οι αιτίες που προκαλούν την κατάσταση αυτή; Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί που οδηγούν στην ψυχαναγκαστική σεξουαλική συμπεριφορά μπορεί να δημιουργήθηκαν ήδη κατά την παιδική ηλικία. Οικογενειακά προβλήματα, ψυχολογική αστάθεια και επιθετικότητα στο οικογενειακό περιβάλλον, πιθανή σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση ως παιδιών, είναι αιτίες που μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη σεξουαλική συμπεριφορά.

Τα ψυχολογικά τραύματα που πιθανόν ένα παιδί έχει υποστεί, μπορούν να του δημιουργούν ντροπή ή το αίσθημα ότι δεν αξίζει τίποτα. Τα αισθήματα αυτά δυνατόν να προκαλούν στρεβλώσεις στις σχέσεις του παιδιού με τους άλλους όταν μεγαλώσει και παράλληλα να προκαλούν διαταραχές στη σεξουαλική του συμπεριφορά.

Υπάρχει θεραπεία; Οι θεραπείες για τον σεξουαλικό εθισμό μπορεί να ποικίλουν. Μερικές φορές η αντιμετώπιση γίνεται σε πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας αν και συχνά το άτομο δεν νοιώθει άνετα να κάνει αυτές τις συζητήσεις, γιατί νιώθει μεγάλη ντροπή.
Στο αλκοόλ, τη νικοτίνη, τις ναρκωτικές ουσίες και το τζόγο, η ιδανική λύση θα ήταν το : «κόψτε το!». Στη σεξουαλική εξάρτηση όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Γιατί, η σεξουαλική δραστηριότητα είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης βιολογίας και σίγουρα κανένας δεν πρέπει να απέχει. Γι’ αυτό, χρειάζεται ιδιαίτερη ψυχολογική αντιμετώπιση μέσα από την οποία ψάχνουμε τι κρύβεται πίσω από το σεξ και φυσικά όλη τη συμπεριφορά του ατόμου. Εκεί μόνο μπορούμε να ανακαλύψουμε τις αιτίες και να επέμβουμε σε αυτές. Έτσι, μπορεί να σταματήσει να «χρησιμοποιείται» το σεξ σαν «φάρμακο» άλλων ψυχικών τραυμάτων. Αυτό επιτυγχάνεται με μία συστηματική ψυχολογική υποστήριξη όπου μεταβάλλεται η αντίληψη του ατόμου για τον εαυτό του και η σχέση του με την σεξουαλική πράξη και ανάλογα με τα αίτια, επανατοποθετείται στη ζωή και στον έρωτα χωρίς τα συμπτώματα της εξάρτησης.

Στόχος είναι η κατανόηση ότι το σεξ δεν «θεραπεύει» τα ψυχικά τραύματα και το συναισθηματικό κενό. Είναι μία έντονη πλάνη ευχαρίστησης όταν θέλουμε να αποφύγουμε μία πραγματικότητα του εαυτού μας που δεν μας αρέσει.
Σε κάποιες περιπτώσεις τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα βοηθούν στην καταστολή της σεξουαλικής ορμής δια μέσου της δράσης που έχουν στον εγκέφαλο. Ο σεξουαλικός ψυχαναγκασμός μειώνεται όταν τα φάρμακα αυτά μειώνουν τα ψυχικά συμπτώματα του άγχους που συνοδεύουν τις καταστάσεις στη ζωή του.

Η συμπαράσταση από το σύντροφο (εάν υπάρχει) είναι απαραίτητη για να μπορέσει ο ασθενής να ξεπεράσει το δύσκολο αυτό πρόβλημα.

Για όλους τους παραπάνω λόγους η ενσυναίσθηση δε μπορεί να λειτουργήσει αυτοδύναμα στην ερωτική σχέση και επηρεάζεται από όλες τις συνιστώσες της προσωπικότητας του ατόμου!!

 

 

Αναστασία Βαρσαμοπούλου

Ψυχολόγος MSc, Θεραπεύτρια Gestalt, Εικαστική Θεραπεύτρια