"> Η αόρατη Θύελλα του Νευρωτικού Νου - Αναστασία Βαρσαμοπούλου

Η αόρατη Θύελλα του Νευρωτικού Νου

Μερικοί άνθρωποι βλέπουν απειλές ακόμα και όταν δεν υπάρχουν. Παραδόξως, αυτό μπορεί να τους κάνει πιο δημιουργικούς!

Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, ο Ισαάκ Νεύτων φαινόταν σαν να ήταν στα πρόθυρα μιας νευρικής κατάρρευσης. Το 1693, η κατάρρευση τελικά έφτασε: Αφού δεν κοιμόταν για πέντε ημέρες κατ ‘ευθείαν, ο Newton έστειλε επιστολές κατηγορώντας τους φίλους του ότι συνωμοτούν εναντίον του. Απέφευγε  να δημοσιεύει τα βιβλία του, λέγοντας σε ένα σημείο ότι  φοβόταν τις  διαμάχες και ότι οι διαμάχες θα ξεκινούσαν  από τους αμαθείς.  Ο Νεύτωνας ήταν εξαιρετικός επιστήμονας αλλά νευρωτικός. Ήταν καταθλιπτικός , δύσπιστος  και οξύθυμος με  εκρήξεις. Δυστυχώς, η μεγαλοφυία του ίσως είχε τις ρίζες του στις δυσλειτουργίες του. Η διανοητική του κατάσταση τον οδήγησε να ξεφεύγει από τα λάθη του παρελθόντος και τελικά να φθάσει σε  μια ανακάλυψη. «Κρατάω το θέμα συνεχώς μπροστά μου», είπε κάποτε, «και περιμένετε έως ότου ανοίξουν σιγά-σιγά οι πόρτες για την αυγή, λίγο- λίγο, σε ένα πλήρες και ξεκάθαρο φως.»
Η τάση του Νεύτωνα να εξετάζει τα προβλήματά του χρησίμευσε ως παράδειγμα ενός φαινομένου που περιγράφεται σε πρόσφατη επιστημονική εργασία  στο περιοδικό Cell: Trends in Cognitive Sciences. Η διατριβή του εγγράφου αναφέρει ότι οι νευρωτικοί άνθρωποι-με συμπτώματα υπερέντασης και  πανικού,   που κυριεύονται από ζοφερά συναισθήματα-παίρνουν αυτόν τον δρόμο επειδή έχουν πληθώρα αρνητικών σκέψεων, και για να ξεφύγουν υπεραπασχολούν το μυαλό τους, επειδή τα  μυαλά των νευρωτικών ανθρώπων δημιουργούν τις δικές τους απειλές.

Ο Adam Perkins, λέκτορας της νευροβιολογίας της προσωπικότητας, πήρε την ιδέα για την υπόθεσή του, όταν παρακολούθησε τη διάλεξη του Jonathan Smallwood, στο  Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του York. Ο Smallwood εξήγησε πως είχε βάλει κάποιους  ανθρώπους σε διαδικασία νευρωαπεικόνισης του εγκεφάλου, τη γνωστή μαγνητική τομογραφία  (MRI) και τους ζήτησε  να ονειροπολήσουν  στη διάρκεια της στιγμής που ήταν στο μηχάνημα. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις όνειρά τους. Εκείνοι των οποίων τα όνειρα  ήταν πιο αρνητικά είχαν περισσότερη δραστηριότητα στο μεσαίο προμετωπιαίο φλοιό τους, την περιοχή του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τις απειλές. «Νόμιζα ότι, Θεέ μου, είχαν  μια ενσωματωμένη γεννήτρια απειλών», είπε έκπληκτος ο Perkins.

Ο προμετωπιαίος  φλοιός (PFC) είναι ο εγκεφαλικός φλοιός που καλύπτει το πρόσθιο τμήμα του μετωπιαίου λοβού. Αυτή η περιοχή του εγκεφάλου έχει εμπλακεί στον σχεδιασμό της σύνθετης γνωστικής συμπεριφοράς, στην έκφραση της προσωπικότητας, στη λήψη αποφάσεων και στη συγκρότηση της κοινωνικής συμπεριφοράς. Η βασική δραστηριότητα αυτής της περιοχής του εγκεφάλου θεωρείται ότι είναι η ενορχήστρωση σκέψεων και ενεργειών σύμφωνα με τους εσωτερικούς στόχους του ατόμου. Ο πιο χαρακτηριστικός ψυχολογικός όρος για τις λειτουργίες που εκτελούνται από την περιοχή του προμετωπιαίου φλοιού είναι εκτελεστική λειτουργία. Η εκτελεστική λειτουργία σχετίζεται με τις δυνατότητες διαφοροποίησης μεταξύ αντικρουόμενων σκέψεων, τον προσδιορισμό των καλών των κακών,  και καλύτερων, των ίδιων και διαφορετικών μελλοντικών συνεπειών των τρεχουσών δραστηριοτήτων, και εργασίας προς έναν καθορισμένο στόχο, πρόβλεψης αποτελεσμάτων, προσδοκιών βασισμένων σε ενέργειες του  κοινωνικού «ελέγχου» .

Η υπάρχουσα εξήγηση για τη νεύρωση είναι ότι οι νευρωτικοί άνθρωποι έχουν μια μεγαλοποιημένη αντίληψη της απειλής: Βλέπουν μια γάτα στο σπίτι ως τίγρη, όπως λέει ο Perkins. Αλλά αυτό δεν μας βοηθάει να καταλάβουμε γιατί οι νευρωτικοί άνθρωποι χάνονται στο κόσμο της κατάθλιψης,  του άγχους – ακόμα και όταν δεν έχει συμβεί τίποτα κακό. Με άλλα λόγια, δεν είναι ότι αυτά τα άτομα αντιδρούν υπερβολικά στις φήμες για τις απολύσεις που έρχονται στην εταιρεία τους…. πανικοβάλλονται ακόμα και όταν η εταιρεία τους έχει  κέρδη και όταν παίρνουν μπόνους από αυτή. Για τον ίδιο λόγο στο παράδειγμα του Νεύτωνα και την κατάρρευσή του,  δεν είχε κανένα λόγο να υποπτεύεται ότι οι φίλοι του θα τον προδώσουν.

Το πείραμα του Smallwood οδήγησε τον Perkins να υποθέσει ότι οι εγκέφαλοι των νευρωτικών ανθρώπων είναι εργοστάσια σύννεφων και  καταιγίδων.  Αυτές οι αρνητικές αυτο-παραγόμενες σκέψεις δεν είναι εντελώς μη ρεαλιστικές, σημειώνει ο Perkins. Οι νευρωτικοί άνθρωποι δεν φοβούνται ότι στη γη θα εισβάλουν αύριο εξωγήινοι. Σκέφτονται όμως  ότι η σύζυγός τους θα τους εξαπατήσει σε ένα επαγγελματικό ταξίδι, ακόμα κι αν είναι η πιο πιστή και αγαπημένη γυναίκα στον κόσμο.

Παραδόξως όμως, αυτές οι μελαγχολικές σκέψεις τους οδηγούν σε  μια άνοδο, τους βοηθούν στον προγραμματισμό, καθυστερώντας βέβαια την ικανοποίηση, και, μερικές μελέτες δείχνουν, ότι έχουν σχέση με τη δημιουργικότητα. «Όσο περισσότερο κρατάτε τα μεγάλα προβλήματα της ζωής σας «συνεχώς μπροστά σας», όπως έκανε ο Νεύτων, το πιο πιθανό είναι ότι θα τα λύσετε.»

Ο  Perkins αναφέρει : «Ακόμα κι όταν οι αυτοπαραχθείσες σκέψεις,  επικεντρώνονται στο παρελθόν, μπορεί να είναι αρκετά καταθλιπτικές». Τα νευρωτικά άτομα τείνουν να μην είναι πολύ έμπειρα σε εργασίες υψηλής πίεσης. Επίσης η νεύρωση συσχετίζεται έντονα με τον κίνδυνο να εξελιχθεί σε ψυχιατρική ασθένεια και έχει γενετικό υπόβαθρο,  έτσι οι άνθρωποι μπορεί να το μεταφέρουν στα παιδιά τους.

Τι είναι νεύρωση;

Η λέξη νεύρωση – neuroses αρχικά δημιουργήθηκε τον 18ο αιώνα για να χαρακτηρίσει μια σειρά από ψυχολογικές διαταραχές που συνήθως δεν μπορούσαν να συνδεθούν με μια εμφανή παθολογική αιτία. Συχνά συγχέεται με τον νευρωτισμό- neuroticism που είναι ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Δεν υπάρχει ένας ορισμός της νεύρωσης. Η νεύρωση ήταν μέχρι πρόσφατα, μια διαγνωσμένη ψυχολογική διαταραχή που παρέμβαινε  στην ποιότητα ζωής χωρίς να διαταράσσει όμως την αντίληψη ενός ατόμου για την πραγματικότητα. Ορισμένοι ψυχολόγοι και ψυχίατροι χρησιμοποιούν τον όρο νεύρωση για να αναφερθούν σε συμπτώματα άγχους και καταθλιπτικές συμπεριφορές. Άλλοι γιατροί χρησιμοποιούν τον όρο για να περιγράψουν ένα φάσμα ψυχικών ασθενειών πλην των ψυχωσικών διαταραχών. Οι ψυχαναλυτές, όπως ο Sigmund Freud και ο Carl Jung, περιέγραψαν τη διαδικασία σκέψης χρησιμοποιώντας τον όρο νεύρωση. Το 1980, η τρίτη δημοσίευση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχιατρικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (DSM-III) αφαιρεί τον όρο νεύρωση.

Τα  γεγονότα σχετικά με τις νευρώσεις και τον νευρωτισμό

Η Neuroses- Νεύρωση δεν χρησιμοποιείται πλέον ως διάγνωση και οι νευρώσεις διαγιγνώσκονται τώρα ως καταθλιπτικές ή αγχώδεις διαταραχές. Αν και δεν χρησιμοποιείται η διάγνωση της  νεύρωσης, είναι σημαντική για την κατανόηση του πώς αντιμετωπίζονται σήμερα οι ψυχολογικές διαταραχές.

Ο Neurotisicm – Νευρωτισμός έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει χαρακτηριστικά  προσωπικότητας που όμως δεν επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Έτσι ο νευρωτισμός θεωρείται χαρακτηριστικό προσωπικότητας και όχι ιατρική κατάσταση, είναι μια μακροπρόθεσμη τάση του ατόμου να είναι σε αρνητική ή ανήσυχη συναισθηματική κατάσταση. Οι άνθρωποι συχνά τον μπερδεύουν με τη νεύρωση. Ο νευρωτισμός είναι ένα από τα χαρακτηριστικά που αποτελούν το τεστ  προσωπικότητας των πέντε παραγόντων, παράλληλα με την εξωστρέφεια, την ευαισθησία, τη συνείδηση ​​και το ανοιχτό πνεύμα. Αυτό το μοντέλο χρησιμοποιείται σε αξιολογήσεις προσωπικότητας και σε ένα ευρύ φάσμα πολιτισμών.

Τα άτομα με νευρωτισμό τείνουν να έχουν περισσότερες καταθλιπτικές διαθέσεις και να υποφέρουν από συναισθήματα ενοχής, φθόνου, θυμού και άγχους πιο συχνά και πιο σοβαρά από άλλα άτομα. Μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο περιβαλλοντικό άγχος. Τα άτομα με νευρωτισμό μπορούν να δουν τις καθημερινές καταστάσεις ως απειλητικές και σημαντικές. Οι απογοητεύσεις που οι άλλοι βιώνουν ως ασήμαντες, μπορεί να γίνουν προβληματικές και να τους οδηγήσουν στην απελπισία. Ένα άτομο με νευρωτισμό,  μπορεί να είναι ευσυγκίνητο  και ντροπαλό. Μπορεί να τείνουν να σωματοποιούν φοβίες και άλλα νευρωτικά χαρακτηριστικά, όπως άγχος, πανικό, επιθετικότητα, αρνητικότητα και κατάθλιψη. Ο νευρωτισμός είναι μια συνεχής ευπαθή συναισθηματική κατάσταση που ορίζεται από αυτές τις αρνητικές αντιδράσεις και συναισθήματα.

Παρόλο που δεν χρησιμοποιείται  ως διάγνωση, οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι δεν απορρίπτουν μια προσωπικότητα που δείχνει μια βαριά κλίση προς τον νευρωτισμό ως ασήμαντη. Ο Δρ Benjamin B. Lahey, από το Τμήμα Μελετών Υγείας  – Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικής Νευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου του Σικάγου, δήλωσε σε μία μελέτη του 2009: «Αν και δεν εκτιμάται ευρέως, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι ο νευρωτισμός είναι ένα ψυχολογικό χαρακτηριστικό με μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία. Ο νευρωτισμός είναι ένας ισχυρός συσχετισμός και πρόβλεψη πολλών διαφορετικών διανοητικών και σωματικών διαταραχών, επίσης μπορεί να εμφανίζεται με μεγάλη συχνότητα με άλλες ασθένειες»

Νευρωτισμός ή νεύρωση;

Η νεύρωση είναι περίπλοκη και η έρευνα προσφέρει περισσότερες από μία εξηγήσεις. Ωστόσο, είναι διαφορετική από τον νευρωτισμό. Βασικά, η νεύρωση είναι μια διαταραχή που εμπεριέχει εμμονή στις ιδεολογικές σκέψεις ή το άγχος, ενώ ο νευρωτισμός είναι ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας που δεν έχει την ίδια αρνητική επίδραση στην καθημερινή ζωή. Στα σύγχρονα μη ιατρικά κείμενα, τα δύο χρησιμοποιούνται συχνά με το ίδιο νόημα, αλλά αυτό είναι ανακριβές. Ο όρος «νεύρωση» χρησιμοποιείται σπάνια από σύγχρονους ψυχολόγους, καθώς θεωρούν ότι είναι ξεπερασμένος και ασαφείς.

Χαρακτηριστικά της νεύρωσης

Οι επιστήμονες δεν συμφωνούν απόλυτα  στο τι συνιστά τη  νεύρωση, αν και υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά που έχουν εξερευνηθεί κατά τη διάρκεια των αιώνων, ωστόσο μπορούμε να αναφέρουμε μερικά από αυτά.

Συναισθηματική αστάθεια: Σύμφωνα με τον Hans Jürgen Eysenck (1916-1997), έναν Γερμανό-Βρετανό ψυχολόγο, η νεύρωση ορίζεται από συναισθηματική αστάθεια.

Μια γενική πάθηση του νευρικού συστήματος: Η νευρώση χρησιμοποιήθηκε ως όρος για πρώτη φορά από τον Δρ. William Kullen, από τη Σκωτία, το 1769. Υποστήριξε ότι ο όρος αναφέρεται σε «διαταραχές των αισθήσεων  και της κίνησης» που προκαλούνται από «μια γενική πάθηση του νευρικού συστήματος». Για τον Δρ. Kullen, αυτό περιλαμβάνει και το κώμα και την επιληψία.

Δεν υπάρχει παρέμβαση στη λογική σκέψη ή στην ικανότητα λειτουργίας του ατόμου: Πιο πρόσφατα, η νεύρωση αναφέρεται σε ψυχικές διαταραχές που δεν παρεμποδίζουν την ορθολογική σκέψη ή την ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί, παρόλο που μπορεί να του προκαλεί μεγάλη δυσφορία.

Προκαλεί μια δυσάρεστη εμπειρία: Σύμφωνα με τον Sigmund Freud (1856-1939), τον  διάσημο Αυστριακό ψυχίατρο  που έβαλε  της αρχές  της ψυχανάλυσης, η νεύρωση είναι μια στρατηγική αντιμετώπισης, που προκαλείται από ανεπιτυχώς καταπιεσμένα συναισθήματα από προηγούμενες εμπειρίες.           Αυτά τα συναισθήματα συντρίβουν ή παρεμβαίνουν την τρέχουσα εμπειρία. Έδωσε το παράδειγμα ενός συντριπτικού φόβου για τα σκυλιά που μπορεί να έχει προκύψει από μια επίθεση σκύλων νωρίτερα στη ζωή.

Μια σύγκρουση μεταξύ δύο ψυχικών γεγονότων: Ο Carl Gustav Jung (1875-1961) ήταν ένας Ελβετός ψυχίατρος που ίδρυσε την αναλυτική ψυχολογία. Πίστευε ότι μια νεύρωση είναι μια σύγκρουση συνειδητών και ασυνείδητων γεγονότων στο μυαλό. Αυτές οι θέσεις σχετικά με την νεύρωση επιβεβαιώνουν ότι θεωρείται πάθηση και συνήθως συζητείται  με στόχο την εξεύρεση της αιτίας και της θεραπείας της.

Κατηγορίες της νεύρωσης

Αγχώδης νεύρωση: Το άγχος και η ανησυχία χαρακτηρίζουν αυτό το είδος νεύρωσης, καθώς και επιθέσεις πανικού και σωματικά συμπτώματα όπως τρόμο και εφίδρωση και αγοραφοβία στους ανοιχτούς χώρους.

Καταθλιπτική νεύρωση: Αυτή χαρακτηρίζετε από συνεχή και βαθιά θλίψη, συχνά σε συνδυασμό με την απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παρείχαν κάποτε ευχαρίστηση.

Η ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση: Αυτή η κατάσταση περιλαμβάνει την επανάληψη ενοχλητικών σκέψεων, συμπεριφορών ή ψυχικών πράξεων. Τόσο η επανάληψη όσο και η απομάκρυνση των ενδείξεων αυτών μπορεί να προκαλέσει δυσφορία.

Νεύρωση μετά από τον πόλεμο ή τη μάχη: Τώρα είναι  γνωστή ως διαταραχή μετατραυματικού στρες (Post Ttraumatic Stress Disorder ), αυτό συνεπάγεται υπερβολικό άγχος και ανικανότητα να λειτουργήσει στην καθημερινή ζωή αφού βιώνει στο παρόν βαθιά τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος

Επίσης ο όρος  νεύρωση χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει ασθένειες στις οποίες ενώ το νευρικό σύστημα δεν λειτουργεί σωστά ωστόσο δεν παρουσιάζονται  αλλοιώσεις για να εξηγήσουν τη δυσλειτουργία.

Θεραπεία

Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία και στις βαριές περιπτώσεις γίνεται συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας.

Αναστασία Βαρσαμοπούλου

Βιβλιογραφικέςπηγές

  1. Escaping the here and now: evidence for a role of the default mode network in perceptually decoupled thought.
  2. Medial and lateral networks in anterior prefrontal cortex support metacognitive ability for memory and perception. 
  3. Brain activation during human defensive behaviour: A systematic review and preliminary meta-analysis. 
  4. Meta-analyses of the neural mechanisms and predictors of response to psychotherapy in depression and anxiety. 
  5. Thinking too much: self-generated thought as the engine of neuroticism.
  6. Personality and defensive reactions: fear, trait anxiety, and threat magnification.
  7. Social-evaluative threat: Stress response stages and influences of biological sex and neuroticism. 
  8. A randomized placebo-controlled trial examining the effects of escitalopram on neuroticism and state anxiety in a nonclinical sample.
  9. Public health significance of neuroticism