Ενσυναίσθηση: γιατί να ενδιαφερθώ για τον άλλο;

Τι είναι η ενσυναίσθηση;

Ίσως να φοβίζει λίγο η λέξη Ενσυναίσθηση. Ακούγεται περίπλοκη ως έννοια, μπορεί και λίγο να σε μπερδεύει. Γνωρίζεις  τι πραγματικά σημαίνει;

Στην αγγλική γλώσσα θα την συναντήσουμε με τον όρο empathy. Στα ελληνικά η ακριβής μετάφρασή της έρχεται σε σύγκρουση με την λέξη εμπάθεια, που σημαίνει το σφοδρό πάθος, ακόμη και μίσος από το οποίο κατέχεται κανείς και το οποίο συνοδεύει τους λόγους και τις πράξεις του. Για το λόγο αυτό και 600_416195172αποδόθηκε ο όρος ως ενσυναίσθηση. Τα συστατικά της λέξης αποτελούνται από τις λέξεις εν, συν και αίσθηση, υποδηλώνοντας την επέκταση της αίσθησης του ατόμου πέρα από τον εαυτό του.

Η ενσυναίσθηση  ως όρος υιοθετήθηκε στην ψυχοθεραπεία  και νοείται ως η στάση και η έκφραση ενός ατόμου απέναντι σε κάποιον άλλο, έχει δηλαδή διαπροσωπικό χαρακτήρα. Ενώ, όμως, αναπτύχθηκε ως εργαλείο της ψυχοθεραπείας, σύντομα αγκαλιάστηκε και από άλλες επιστήμες, αφού αναγνωρίστηκαν οι δυνατότητές της σε όλες τις μορφές των διαπροσωπικών σχέσεων, δηλαδή για κάθε κατάσταση στην οποία ένας άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει αυτόν που βρίσκεται απέναντί του.

Συμπάθεια ή ενσυναίσθηση;

Είναι άξιο προσοχής ότι ο όρος είναι αρκετά καινούργιος στην ελληνική κοινωνιοψυχολογική ορολογία, έτσι  ώστε ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης να μην την συμπεριλάβει στο λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας! Ο όρος μοιάζει με τη λέξη συμπάθεια, όμως δεν ταυτίζεται και είναι πέρα από την έννοια αυτή. Η συμπάθεια είναι η προσπάθεια κάποιου, η βαθιά κατανόηση και συμμετοχή στη ψυχική κατάσταση ενός άλλου που πάσχει. Ένας άνθρωπος μπορεί να συμπάσχει βιώνοντας τον ψυχικό πόνο του άλλου, αλλά δεν μπορεί να αντιληφθεί τα συναισθήματα που προκαλούν αυτόν τον πόνο ή απορρέουν από αυτόν. Η έννοια της συμπάθειας περικλείει στοιχεία οίκτου, συλλύπησης και συμφωνίας, τα οποία δεν χαρακτηρίζουν την ενσυναίσθηση. Γενικά στη συμπάθεια η προσοχή του ατόμου στρέφεται στα δικά του συναισθήματα και στην υποτιθέμενη ομοιότητά τους με εκείνα του άλλου, χωρίς να χάνει την προσωπική του ταυτότητα. Στην ενσυναίσθηση η προσοχή του ατόμου στρέφεται στα συναισθήματα του άλλου και στην ταύτιση μαζί του.

Η διαδικασία της ενσυναισθησης

Η ενσυναίσθηση συνιστά μια πολυσύνθετη διαδικασία και είναι ο δείκτης της συναισθηματικής νοημοσύνης που χαρακτηρίζει το άτομο. Αφορά την προσπάθεια ενός ατόμου να κατανοήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό την εμπειρία ενός άλλου, είτε πρόκειται για συμπεριφορά, είτε για συναίσθημα, είτε για διανοητική κατάσταση, είτε για πλαίσιο αναφοράς. «Αισθάνομαι μαζί σου» σημαίνει ότι δεν περιορίζομαι σε μία απλή κατανόηση του προβλήματος σου, αλλά ότι αφήνω τη χαρά ή τη λύπη σου να γίνει δική μου και φυσικά να πάρω την πρωτοβουλία να κάνω κάτι γι αυτό.

Η ενσυναίσθηση  χτίζει τα θεμέλια της πάνω στην πλήρη ταύτιση! Μπορεί να σκεφτείς, «μα τότε πως θα είμαι ελεύθερος;» Σκέψου ότι η αλήθεια της ελευθερίας είναι εκεί που επιλέγεις να είσαι, όχι εκεί που συμβιβάζεσαι να είσαι, παραδομένος  από “αναγκαιότητα’’.

Ενσυναίσθηση ή καλοσύνη;

Από την άλλη, η ενσυναίσθηση μπορεί να βοηθήσει στην αιτιολόγηση των πράξεων του άλλου, όχι όμως και στη δικαιολόγησή τους. Η ενσυναίσθηση δεν είναι έκφραση καλοσύνης . Μπορεί κάποιος να δείχνει γενικά καλοσύνη προς τον άλλο, χωρίς όμως να κάνει την προσπάθεια να καταλάβει τα συναισθήματά του. Προσπαθώντας να βιώσεις τα συναισθήματα του άλλου, μπορεί να καταλάβεις πώς οδηγήθηκε σε συγκεκριμένες πράξεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνήσεις με αυτές.

Η ενσυναίσθηση (empathy) μας καλεί σε μια μικρή προσπάθεια, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στη θέση του άλλου χωρίς να χάσουμε την ακεραιότητα της δικής μας ύπαρξης. Η ενσυναίσθηση μας παρακινεί να κάνουμε ένα μικρό βήμα, με τεράστια όμως επίδραση στις διαπροσωπικές επαφές μας.

Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να στεκόμαστε, ηθικά, συναισθηματικά, πρακτικά. Είναι η έντιμη τοποθέτηση απέναντι στον άλλο. Διότι ο άνθρωπος τι είναι; Είναι εκείνο που παίρνει από όλους τους άλλους, και το διαμορφώνει με τον δικό του τρόπο σε μια σχέση αμοιβαίας  προσφοράς  και σεβασμού. Η δική του συμβολή δηλαδή, η ατομικότητά του, είναι ο τρόπος που διαμορφώνει, όλα αυτά που παίρνει από τους άλλους. Οπότε η παραμέληση των σχέσεων, σημαίνει  προσωπική φτώχεια του ανθρώπου και της προσωπικότητάς του.

Εφαρμογή της ενσυναίσθησης στη καθημερινότητά σου

Ενδέχεται η εφαρμογή της στην καθημερινότητά σου, να απαιτεί θεαματική υπέρβαση των παραμέτρων που μέχρι τώρα συγκροτούν την ύπαρξή σου!

Οι αλλαγές που πρέπει να υιοθετηθούν έχουν σχέση με  τα διανοητικά ψυχρά σχήματα που δημιούργησες  στο μυαλό σου για να εκλογικεύσεις τον τρόπο επικοινωνίας και σχέσης  σου με τον άλλο.  Ενδεχομένως δημιούργησες νοητικές αξίες και κώδικες βάζοντας σε υποδεέστερη θέση  τα συναισθήματα του άλλου. Ίσως  απόλυτος οδηγός σου είναι  μόνο οι  ανάγκες του εαυτού σου που καθόρισαν τις σχέσεις σου, με γνώμονα από το τι έχεις να πάρεις από τον καθένα για να στηρίξεις τον εαυτό σου!

Κάποιες φορές, ακόμα και όταν προσφέρεις, μήπως δεν το κάνεις από ενδιαφέρον  στον άλλο, αλλά το κίνητρο είναι να νιώσεις εσύ πόσο έξυπνος, καλύτερος και δυνατότερος είσαι, ανατροφοδοτώντας την αυτοεκτίμησή σου;  Όταν ο άλλος διεκδικεί το αντίστοιχο που σου έχει προσφέρει, όχι ως αντάλλαγμα, αλλά εύλογα ως αναγκαιότητα της δικής του ύπαρξης, μήπως δυσανασχετείς….  γιατί αυτό δεν το είχες συμπεριλάβει  στον κώδικα της ζωής σου;

Μήπως έκτισες άλλοτε συνειδητά και άλλοτε όχι, το μοντέλο σχέσης «Αφέντης -Δούλος», «Θύτη – Θύματος», και σου αρέσει να εναλλάσσεις τη δική σου θέση πότε από τη μία και πότε από την άλλη πλευρά, δίνοντας έτσι κάποιο νόημα στη ρουτίνα σου; Κάποιες φορές, ίσως αυτό σε εξιτάρει και άλλοτε σε κάνει να δυσανασχετείς, αντιλαμβανόμενος  τη φαυλότητα της κατάστασης, αφού οδηγεί σε μια συνεχή ανακύκλωση του γνωστικού ψυχρού μοντέλου ύπαρξης, που έχεις συλλάβει με το νου.

Άραγε,  ενδιαφέρθηκες να ρωτήσεις αν αυτό αρέσει στον άλλο; Μήπως  κρατάς κοντά σου μόνο αυτούς που θρέφουν τις αδυναμίες σου,  και εκείνοι  συνεχίζουν να είναι κοντά σου, γιατί είναι πιο αδύναμοι από εσένα, έτσι εσύ φαντάζεις στα μάτια τους τεράστιος; Μήπως  έκτισες τον μικρόκοσμό σου βάζοντας τον εαυτό σου στο επίκεντρο; Μήπως  εγκλωβίστηκες  μέσα στην ίδια την ύπαρξή σου;

Αν ναι, τότε μη διαμαρτύρεσαι για τα αποτελέσματα της επιλογής σου!

Μία Ζωή με πληρότητα και ομορφιά δεν έχει στο λεξιλόγιό της το Εγώ αλλά το Εμείς (όχι το Μαζί, που είναι κάτι τελείως διαφορετικό και υποδεέστερο)!!!

Τώρα που διάβασες αυτό το άρθρο, σκέψου το, όχι γιατί σου το λέω εγώ με την εγκυρότητα της επιστημονικής μου ιδιότητας, που θα ενεργοποιήσει όλα τα γνωστικο-ιδεολογικά σου σχήματα, καλώντας  τα να πάρουν θέση μάχης και υπεράσπισης όλων εκείνων των δικών σου θέσεων και απόψεων που δε συνταιριάζουν με την έννοια της ενσυναίσθησης, αλλά σκέψου το με την εσωτερική ενόραση και διορατικότητα που διαθέτεις!

Αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος που θα σε οδηγήσει στην Αληθινή Ζωή που ποθείς!

Αναστασία Βαρσαμοπούλου

Ψυχολόγος MSc, Θεραπεύτρια Gestalt, Εικαστική Θεραπεύτρια