Διάσπαση Προσοχής – Υπερκινητικότητα – Άγχος – Φοβίες; Ποιος ο ρόλος του Δικτυωτού Συστήματος Ενεργοποίησης; (RAS) Reticular Activating System;

 

Το RAS συμμετέχει σχεδόν σε όλα ότι  κάνουμε. Παραθέτουμε εν συντομία τα πιο βασικά σημεία του, σχολιάζοντας τις περισσότερες λειτουργίες του.

Ποια είναι τα  Συμπτώματα Διάσπασης Προσοχής με Υπερκινητικότητα  (ΔΕΠΥ- ADHD)

Έξι ή περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα πρέπει να επιμείνουν για περισσότερο από έξι μήνες σε βαθμό που η  συμπεριφορά του παιδιού να είναι ακατάλληλη σε συσχέτιση με την ηλικία του.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ /ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΜΠΛΕΚΟΝΤΑΙ
Συχνά κουνά νευρικά τα χέρια και  τα πόδια ή στριφογυρίζει στο κάθισμα Ο ανώριμος ορθοστατικός έλεγχος, η ανικανότητα να αναστέλλεται η ξένη κίνηση όταν βρίσκεται σε ηρεμία, μπορεί να συνεπάγεται κακή ρύθμιση του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνης
Συχνά σηκώνεται από  το κάθισμα στην τάξη ή σε άλλες καταστάσεις στις οποίες δεν είναι επιτρεπτό To RAS εμπλέκεται στην διέγερση και την προσοχή, τους μετωπικούς λοβούς (εκούσιος έλεγχος της προσοχής), τις κροταφικές περιοχές (ακούσια προσοχή
Συχνά τρέχει, φέρεται υπερβολικά ακατάλληλα σε καταστάσεις Φτωχή  αναστολή της κίνησης ή  κακή ικανότητα διατήρησης της «ηρεμίας «, της ανώριμης στάσης του σώματος και των κινητικών δεξιοτήτων, είναι η συνεχής ανάγκη παροχής διέγερσης στο αιθουσαίο σύστημα (μη ανεπτυγμένο αιθουσαίο σύστημα)
Συχνά δυσκολεύεται να παίζει ή να συμμετέχει ήρεμα σε  δραστηριότητες ψυχαγωγίας Χρειάζεται συνεχή αισθητηριακή  (ακουστική και φωνητική) ανατροφοδότηση, φαίνεται ότι δεν μπορεί να «εσωτερικοποιήσει» τις σκέψεις
Συχνά είναι «εν κινήσει» ή ενεργεί σαν να «οδηγείται από μηχανή» Δεν είναι δυνατό να εμποδίσει  την υπερβολική του κίνηση. χρειάζεται συνεχή ανατροφοδότηση με κίνηση  και αισθητηριακή ανατροφοδότηση.  Πρέπει να αλλάζει  ταχύτητα (μέχρι και τις στροφές) για να συνεχίσει,  πιστεύεται ότι σχετίζεται με την επιβράδυνση του ποσοστού πυροδότησης στα βήτα εγκεφαλικά  κύματα. Πιθανότατα προέρχεται από ένα συνδυασμό υπολειτουργίας του αιθουσαίου συστήματος, ανώριμων κινητικών δεξιοτήτων και υπερβολικής διέγερσης  του RAS, διαφορών στη διαθεσιμότητα νευροδιαβιβαστών και ανώμαλων παραλλαγών εγκεφαλικών κυμάτων

 

Τι είναι το Δικτυωτό Σύστημα ενεργοποίησης Reticular Activating System (RAS) ;

Το RAS που ευθύνεται για τις παραπάνω συνθήκες, είναι  το ξυπνητήρι του εγκεφάλου. Το δικτυωτό σύστημα ενεργοποίησης (RAS) είναι ένα «συστατικό»  του δικτυωτού σχηματισμού Reticular formation στους εγκεφάλους των σπονδυλωτών που βρίσκονται στο εγκεφαλικό στέλεχος (brain steam) . Μεταξύ του εγκεφαλικού στελέχους  και του φλοιού, πολλαπλά νευρωνικά κυκλώματα καταλήγουν στο RAS, όπου παρακολουθεί τα εισερχόμενα αισθητήρια σήματα, μεταφέροντάς τα είτε με ένταση  είτε με ηρεμία,  επηρεάζοντας την ένταση της διέγερσης των πληροφοριών που μεταφέρονται από τις οδούς των αισθήσεων, της κίνησης  και του αυτόνομου νευρικού συστήματος (ΚΝΣ-ANS).

Διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της συνείδησης, στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου-αφύπνισης, και στο πόση αίσθηση, ιδιαίτερα πόνου, εισάγεται περαιτέρω στον εγκέφαλο.  Το κατιών σύστημα δικτυωτής ενεργοποίησης συνδέεται με την παρεγκεφαλίδα και τα αισθητήρια νεύρα στο νωτιαίο μυελό για να επηρεάσει ορισμένες πτυχές της κίνησης, συμπεριλαμβανομένης της ευαισθησίας των αντανακλαστικών του νωτιαίου μυελού. Το ανερχόμενο σύστημα δικτυωτής ενεργοποίησης συνδέεται με περιοχές στον θάλαμο, τον υποθάλαμο και τον φλοιό, και επηρεάζει τη διέγερση και τη συνείδηση, διατηρώντας τον εγκέφαλο αφυπνισμένο.

Το RAS λειτουργεί επίσης ως φίλτρο για την ένταση της αισθητηριακής πληροφορίας, η οποία έχει πρόσβαση σε υψηλότερα κέντρα στον εγκέφαλο. Με αυτό τον τρόπο, το 99% των πληροφοριών που φτάνουν στη συνείδηση ​​έχει πρώτα φιλτραριστεί από τον δικτυωτό σχηματισμό – reticular formation, έτσι ώστε  να περιγράφεται ως «πορτιέρης gate keeper» της συνείδησης.

Το RAS διαθέτει επίσης ένα σύστημα «πύλης» που ρυθμίζει την ποσότητα των αισθητηριακών  ερεθισμάτων που φθάνουν στον φλοιό κλείνοντας ή ανοίγοντας την πύλη μάλλον σαν ένα σύστημα ελέγχου της έντασης. Το κλείσιμο της θύρας εμποδίζει το να φτάσουν  περαιτέρω πληροφορίες  από τον φλοιό, παγιδεύοντας τη διέγερση στο σώμα.

Η θεωρία ελέγχου του  πόνου, που προτάθηκε από τον Melzack  στο «Τείχος – The wall» το 1962, είναι η ιδέα ότι η αντίληψη του φυσικού πόνου δεν συμβαίνει ως άμεσο αποτέλεσμα της ενεργοποίησης των νευρώνων υποδοχέα του πόνου, αλλά διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών νευρώνων.  Η θεωρία υποστηρίζει ότι η ενεργοποίηση των νεύρων που δεν μεταδίδουν σήματα πόνου μπορεί να επηρεάσει / αποκλείσει τα σήματα από τις ίνες του πόνου και μπορεί να αναστείλει την αντίληψη του ατόμου για τον πόνο. Αυτό πιστεύεται ότι είναι ένας παράγοντας που συμβάλλει στη ΔΕΠΥ- ADHD, όταν τα επίπεδα διέγερσης κρατιούνται μέσα στο σώμα και δεν διασκορπίζονται υψηλότερα στον φλοιό. Ένα από τα αποτελέσματα της μεθυλφαινιδάτης (methylphenidate Ritalin) που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ -ADHD είναι να ανοίξει την πύλη στο RAS, επιτρέποντας έτσι στον φλοιό να ασκήσει αυξημένο έλεγχο. Έχει λοιπόν σημαντικό ρόλο στη στήριξη της προσοχής, τόσο στη ρύθμιση των επιπέδων διέγερσης όσο και στην απενεργοποίηση των πληροφοριών που αποσπούν την προσοχή, καθιστώντας δυνατή την εστίαση της προσοχής στη πτυχή μιας εργασίας.

Οι συνδέσεις από το αιθουσαίο προς το Δικτυωτό Σύστημα είναι ιδιαίτερα σημαντικές στην σωματική εμπειρία του αποπροσανατολισμού, των επιπέδων διέγερσης και της συναφούς ανησυχίας. Αυτό οφείλεται στo

γεγονός ότι το κατιών σύστημα του Δικτυωτού Συστήματος ασχολείται με την αναμετάδοση παλμών από τον υποθάλαμο στα όργανα στόχευσης του αυτόνομου νευρικού συστήματος που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση, την αναπνοή, την παραγωγή οξέος στο στομάχι και ούτω καθεξής, και αυτά τα συστήματα διακυμαίνονται κάτω από το επίπεδο του συνειδητού ελέγχου.

Επίσης η ανώμαλη λειτουργία του αιθουσαίου συστήματος έχει τη δυνατότητα, μέσω του RAS, να υπερδιεγείρει είτε τις συμπαθητικές είτε τις παρασυμπαθητικές διαιρέσεις του αυτόνομου νευρικού συστήματος, με αποτέλεσμα φυσιολογικά γεγονότα να προκαλούν σκανδαλισμό προκαλώντας τη  συνειδητή εμπειρία του φόβου ή του άγχους.

Ο δικτυωτός σχηματισμός έχει επίσης εντοπιστεί ως μία από τις πηγές για τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα εσωστρέφειας και εξωστρέφειας. Οι εσωστρεφείς άνθρωποι έχουν βρεθεί ότι έχουν έναν πιο εύκολα Διεγερμένο Δικτυωτό σχηματισμό, με αποτέλεσμα τη μειωμένη επιθυμία να αναζητήσουν ερέθισμα. Οι εξωστρεφείς άνθρωποι ωστόσο, έχουν λιγότερο ευκόλως διεγειρόμενο Δικτυωτό Σχηματισμό, με αποτέλεσμα την ανάγκη για περισσότερη διέγερση για να διατηρηθεί η εγκεφαλική δραστηριότητα.

Επειδή η λειτουργία του αιθουσαίου συστήματος συνδέεται  στενά μέσω του δικτυωτού συστήματος με τη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος, η δυσλειτουργία του εσωτερικού αυτιού μπορεί  να επηρεάσει σημαντικά τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής. Ο Yates (1992) επεσήμανε ότι «δεν είναι γενικά γνωστό ότι το αιθουσαίο σύστημα συμμετέχει στον αυτόνομο έλεγχο.» Η χαμηλή διέγερση του αιθουσαίου νεύρου έχει αναφερθεί ότι οδηγεί σε μείωση της αρτηριακής πίεσης. Συνέχισε λέει ότι «είναι πιθανό ότι τα αιθουσαία σήματα παίζουν ένα γενικό ρόλο στη ρύθμιση της διεγερσιμότητας υποβάθρου πολλών τύπων preganglionic neurons νευρώνων και χρησιμεύουν στην προετοιμασία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος για την επεξεργασία πιο ειδικών εισόδων που μπορεί να προκύψουν από αλλαγές στην στάση του σώματος».

Θεραπευτική παρέμβαση 

Παρεμβαίνοντας θεραπευτικά στην αποκατάσταση της λειτουργίας του αιθουσαίου συστήματος και  των άλλων συστημάτων που συνδέεται το Δικτυωτό σύστημα, μέσω του προγράμματος της Νευροανάπτυξης που εφαρμόζουμε. Έτσι  παρεμβαίνουμε με έμμεσο  τρόπο στην θεραπευτική αποκατάσταση και του Δικτυωτού συστήματος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την αποκατάσταση όλων των παραπάνω δυσλειτουργιών. Το πρόγραμμα θεραπείας αφορά όλες τις ηλικίες και δεν συνδέεται με φαρμακευτική αγωγή αλλά εξειδικευμένες ασκήσεις.

Στηριζόμαστε στη θεωρία της αναπαραγωγής (replication theory) να αναπαράγουμε τα συγκεκριμένα στάδια της πρώιμης ανάπτυξης με την επανάληψη κινητικών σχεδίων (patterns).  Έτσι δίνουμε μια δεύτερη ευκαιρία στον εγκέφαλο να αναπτύξει τα στάδια που διακόπηκαν ή παραλήφθηκαν. Κάνουμε μία επανεκκίνηση ( reset)  στο ρολόι της ανάπτυξης εγκαθιστώντας τις νευρολογικές συνδέσεις.

Αναστασία Βαρσαμοπούλου

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

 

Joseph H. Arguinchona; Prasanna Tadi. Neuroanatomy, Reticular Activating System Last Pubnet Update: November 9, 2019.

Lai YY, Siegel JM. Muscle tone suppression and stepping produced by stimulation of midbrain and rostral pontine reticular formation. J. Neurosci. 1990 Aug;

Melzack R., Wall P. 1965. Pain mechanisms: a new theory. Science 150:171–179.

Nishino S. Hypothalamus, hypocretins/orexin, and vigilance control. Handb Clin Neurol. 2011;99:765-82.

Schaughnecy E. A., Hynd G. W. 1989. Attention and impulse control in attention deficit disorders (ADD). Learning and Individual Differences 1:423–449.

Taylor BK, Westlund KN. The noradrenergic locus coeruleus as a chronic pain generator. J. Neurosci. Res. 2017 Jun;95(6):1336-1346. 

Yeo SS, Chang PH, Jang SH. The ascending reticular activating system from pontine reticular formation to the thalamus in the human brain. Front Hum Neurosci. 2013;7:416

Yates B. J., 1992. Vestibular influences on the sympathetic nervous system. Brain Research Reviews. 17:51–59.

Wall P. D., Melzack R. 1962. On nature of cutaneous sensory mechanisms. Brain 85:331.

J. D. French  The Nature of the Reticular Activating System

Sang Seok Yeo,1 Pyung Hun Chang,2 and Sung Ho Jang1,2013 The Ascending Reticular Activating System from Pontine Reticular Formation to the Thalamus in the Human Brain